Wetenschappelijk bewezen: acupunctuur werkt — zoals het onderstaande onderzoeken laat zien.
Rondom acupunctuur bij kanker bestaan veel vragen. Niet alleen onder cliënten, maar ook binnen de medische wereld. Werkt acupunctuur daadwerkelijk? Zijn de effecten meetbaar? En hoe stevig is het wetenschappelijke bewijs wanneer acupunctuur wordt ingezet tijdens en na kankerbehandelingen? In dit blog staat uitsluitend het wetenschappelijk onderzoek centraal, met een focus op borstkanker, maar met ruimte voor bevindingen die gelden voor andere kankersoorten.
De afgelopen 25 jaar is internationaal een groot aantal klinische onderzoeken gepubliceerd waarin acupunctuur systematisch is onderzocht binnen de oncologie. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet om de behandeling of genezing van kanker, maar om het verminderen van klachten die ontstaan door de ziekte zelf en – vooral – door medische behandelingen zoals chemotherapie, hormoontherapie, immunotherapie en bestraling. Omdat deze klachten vaak langdurig aanhouden en de kwaliteit van leven sterk beïnvloeden, is hier wereldwijd veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan
Waarom worden de effecten van acupunctuur bij kanker zo breed onderzocht?
Een van de redenen dat acupunctuur binnen de oncologie zoveel aandacht krijgt, is dat een groeiende groep patiënten te maken krijgt met chronische of langdurige klachten ná afloop van de medische behandeling. Waar oncologische zorg zich jarenlang vooral richtte op overleving, verschuift de focus steeds meer naar kwaliteit van leven tijdens en na de behandeling. Met name bij borstkanker speelt dit een grote rol, omdat vrouwen vaak jarenlang hormonale therapie gebruiken en daardoor langdurige klachten ervaren zoals gewrichtspijn, opvliegers, slapeloosheid en stemmingswisselingen.
Daarnaast ontstaat er binnen de medische wetenschap steeds meer interesse in interventies die weinig bijwerkingen hebben en veilig gecombineerd kunnen worden met reguliere behandelingen. Acupunctuur past in dit profiel: het is laagdrempelig, niet-toxisch en heeft een gunstig veiligheidsprofiel wanneer uitgevoerd door een goed opgeleide therapeut. Hierdoor kan acupunctuur worden toegepast bij kwetsbare doelgroepen, zoals mensen die herstellen van intensieve chemotherapie, radiotherapie of operaties.
Een tweede reden voor de sterke toename van onderzoek is dat veel biologische verklaringsmodellen inmiddels beter in kaart worden gebracht. Studies laten zien dat acupunctuur inwerkt op het centrale en perifere zenuwstelsel, op de afgifte van neurotransmitters zoals endorfine en serotonine, en op autonome regulatie via het parasympathische systeem. Deze inzichten geven onderzoekers meer houvast om hypothesen te formuleren en effecten te meten. Het maakt acupunctuur niet alleen klinisch interessant, maar ook wetenschappelijk relevant binnen de bredere ontwikkeling van integratieve geneeskunde.
Tegelijkertijd groeit binnen ziekenhuizen en behandelcentra de vraag naar interventies die patiënten meer regie en veerkracht geven. Veel mensen ervaren kanker als een periode van verlies van controle. Acupunctuur blijkt in kwalitatieve studies niet alleen fysieke klachten te beïnvloeden, maar ook een gevoel van stabiliteit, herstel en ‘weer in het eigen lichaam kunnen wonen’. Juist deze combinatie van fysiologische en psychosociale effecten maakt acupunctuur een waardevolle aanvullende interventie binnen moderne oncologische zorg.
Waar richt wetenschappelijk onderzoek naar acupunctuur bij kanker zich op?
Wetenschappelijke studies binnen de oncologie onderzoeken uitsluitend objectieve en meetbare uitkomsten.
Hierbij maken onderzoekers gebruik van:
- gevalideerde vragenlijsten
- pijnschalen en vermoeidheidsmetingen
- neurologische testen voor neuropathie
- slaapmetingen en actigrafie
- kwalitatieve interviews
- soms ook biologische markers, zoals ontstekingswaarden of hartslagvariabiliteit
De nadruk ligt op reproduceerbare effecten die statistisch betrouwbaar zijn. Veel studies werken met controlegroepen, sham-acupunctuur of vergelijkingen met standaardzorg om placebo-effecten zoveel mogelijk te isoleren. Zo kan men goed onderscheid maken tussen verwachtingen van de patiënt en daadwerkelijke fysiologische veranderingen.
De meest onderzochte klachten zijn:
- opvliegers en nachtzweten door hormoontherapie
- neuropathie (CIPN) door chemotherapie
- misselijkheid en braken
- pijn
- slaapproblemen
- vermoeidheid
- stress, angst en emotionele belasting
Opvallend is de sterke methodologische vooruitgang in de afgelopen tien jaar. Waar oudere studies soms kleiner waren of beperkingen hadden, maken recente onderzoeken gebruik van randomisatie, blindering en langere follow-upperioden. Dat betekent dat het bewijs steeds degelijker wordt – een belangrijke reden dat acupunctuur inmiddels in internationale oncologische richtlijnen wordt genoemd.
Onderzoek van dr. Beverley de Valois: baanbrekend werk bij borstkanker
Eén van de meest invloedrijke onderzoekers op dit gebied is dr. Beverley de Valois (Verenigd Koninkrijk). Zij publiceerde meerdere klinische studies over de effecten van acupunctuur bij vrouwen die worden behandeld voor borstkanker, met name vrouwen die hormonale therapie gebruiken.
Kernbevindingen uit haar onderzoek
- significante afname van opvliegers en nachtzweten
- verbetering in slaapkwaliteit
- afname van emotionele ontregeling
- verbeterd algemeen welbevinden
- effecten die in follow-upmetingen deels behouden bleven
De Valois werkte samen met oncologische ziekenhuizen en publiceerde in peer-reviewed tijdschriften. Her werk vormt een stevige pijler onder evidence based acupunctuur bij borstkanker en wordt wereldwijd geciteerd.
Internationaal onderzoek: consistente effecten in meerdere landen
Misselijkheid en braken bij chemotherapie
Onderzoeksinstituten zoals Harvard Medical School en University of Sydney laten zien dat acupunctuur:
- misselijkheid vermindert
- braken vermindert
- behoefte aan medicatie verlaagt
- herstel tussen chemotherapierondes ondersteunt
Systematische reviews bevestigen dit beeld.
Neuropathie door chemotherapie (CIPN)
Onderzoek van het Memorial Sloan Kettering Cancer Center toont:
- minder pijn, tintelingen en gevoelloosheid
- betere motoriek en meer stabiliteit
- verbeteringen in dagelijkse functionaliteit
In The Oncologist werd beschreven dat acupunctuur effectief kan zijn bij patiënten die onvoldoende reageren op medicatie zoals gabapentine. Ook ziekenhuizen in Engeland – onder andere The Christie Hospital – bevestigen deze resultaten.
Opvliegers en hormonale klachten
Studies van de University of Pennsylvania, Mayo Clinic en University of Leeds laten zien:
- minder opvliegers
- minder nachtzweten
- verbeterde slaap
- betere emotionele balans
De uitkomsten worden wereldwijd herhaald.
Slaapstoornissen en vermoeidheid
Acupunctuur blijkt slaapkwaliteit te verbeteren én vermoeidheid te verminderen. Sommige onderzoeken gebruikten actigrafie, een objectieve slaapmeting, wat het bewijs verder versterkt.
Stress, zenuwstelsel en HRV-onderzoek
Onderzoekers van Stanford University vonden dat acupunctuur:
- parasympathische activiteit verhoogt
- stressresponsen verlaagt
- herstelmechanismen activeert
Dit biedt een verklaring voor de positieve effecten op slaap, stemming en veerkracht.
Nederlands onderzoek: wat gebeurt er in Nederland op dit moment?
Hoewel een groot deel van het acupunctuuronderzoek internationaal plaatsvindt, groeit ook in Nederland de wetenschappelijke aandacht voor de rol van acupunctuur bij kanker en kankergerelateerde klachten. De focus ligt vooral op klachten die ontstaan door chemotherapie en langdurige hormonale behandelingen.
Lopend onderzoek naar acupunctuur bij chemotherapie in Nederlandse ziekenhuizen
Sinds 2024 loopt er een meerjarig onderzoekstraject uitgevoerd door het Louis Bolk Instituut, in samenwerking met het Jeroen Bosch Ziekenhuis en het Diakonessenhuis Utrecht. In dit project wordt onderzocht hoe acupunctuur kan helpen bij veelvoorkomende bijwerkingen van chemotherapie, zoals:
- neuropathie (CIPN)
- misselijkheid en braken
- extreme vermoeidheid
- langdurige herstelproblemen
Het onderzoek richt zich zowel op effectiviteit als op implementatie in de klinische praktijk. Daarmee is dit het eerste grootschalige Nederlandse onderzoek dat kijkt hoe acupunctuur structureel geïntegreerd kan worden binnen oncologische zorg.
Nederlandse pilotstudie naar neuropathie (CIPN)
Ook het Amsterdam UMC voerde een pilotstudie uit naar acupunctuur bij chemotherapie-geïnduceerde neuropathie. De resultaten sloten nauw aan bij internationale bevindingen:
- afname van pijn, tintelingen en gevoelloosheid
- verbeterde mobiliteit
- een merkbare toename in kwaliteit van leven
De onderzoekers concludeerden dat acupunctuur een veilige en veelbelovende behandelmogelijkheid is voor CIPN en adviseerden vervolgonderzoek met grotere onderzoeksgroepen.
De COMMON-studie: de rol van acupunctuur in Nederlandse oncologische zorg
Het UMC Utrecht, samen met de beroepsvereniging V&VN, onderzocht hoe zorgverleners omgaan met complementaire zorg bij kanker. Hieruit kwam naar voren dat:
- patiënten vaak positieve ervaringen rapporteren met acupunctuur
- acupunctuur wordt gezien als een waardevolle aanvullende interventie bij pijn, spanning, misselijkheid en herstel
De studie laat zien dat acupunctuur steeds zichtbaarder wordt binnen reguliere oncologische trajecten in Nederland.
Professionalisering van oncologie-acupunctuur in Nederland
Nederlandse beroepsverenigingen werken aan duidelijke kwaliteitscriteria voor de titel Oncology Acupuncturist, in lijn met internationale richtlijnen. Deze professionalisering draagt bij aan:
- meer veiligheid in de toepassing bij kwetsbare groepen
- betere samenwerking met oncologen, chirurgen en verpleegkundigen
- grotere erkenning binnen ziekenhuizen
Samen versterken deze Nederlandse ontwikkelingen het wetenschappelijke fundament dat acupunctuur een waardevolle, aanvullende behandeling is binnen de oncologie.
Hoe beoordelen wetenschappers de kwaliteit van dit bewijs?
Wetenschappers kijken niet alleen naar uitkomsten, maar ook naar de kwaliteit van het onderzoek:
- randomisatie
- controlegroepen
- blindering
- gevalideerde metingen
- follow-upduur
- reproduceerbaarheid
Ondanks methodologische uitdagingen, zoals het ontwerpen van sham-acupunctuur, tonen systematische reviews aan dat effecten wereldwijd vergelijkbaar zijn. Juist die herhaalbaarheid wordt gezien als een sterke aanwijzing voor daadwerkelijke effectiviteit.
Internationale richtlijnen en medische erkenning
ASCO (American Society of Clinical Oncology)
Acupunctuur wordt genoemd bij klachten zoals:
- neuropathie
- pijn
- gewrichtsklachten door hormoontherapie
- misselijkheid
- slaapstoornissen
- vermoeidheid
- angst
SIO (Society for Integrative Oncology)
Beveelt acupunctuur aan voor:
- pijnvermindering
- verbetering van kwaliteit van leven
- stressregulatie
- ondersteuning tijdens chemotherapie en radiotherapie
De opname in deze richtlijnen bevestigt dat acupunctuur een evidence-based aanvullende interventie is binnen moderne oncologische zorg.
Wetenschappelijke conclusie
De huidige literatuur laat zien dat acupunctuur bij (borst)kanker geen alternatieve benadering is, maar een wetenschappelijk onderbouwde aanvullende interventie met aantoonbare effecten op diverse behandelgerelateerde klachten. De consistentie van zowel internationale als Nederlandse onderzoeksresultaten, de kwaliteit van de studies en de opname in internationale richtlijnen bevestigen dat acupunctuur een relevant, serieus onderzocht onderdeel is van integratieve oncologische zorg.
Wetenschappelijke bronnen (selectie)
- De Valois BA (2011, 2012, 2014) – Hot flushes, welbevinden, vermoeidheid •
- Harvard Medical School – Misselijkheid chemotherapie
- University of Sydney – Misselijkheid
- The Oncologist – Neuropathie
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center – CIPN
- Gabapentine vs acupunctuur – Diverse reviews
- University of Pennsylvania – Opvliegers
- Mayo Clinic – Hormoontherapieklachten
- Stanford University – HRV en zenuwstelsel
- University of Leeds – Opvliegers
- University of Southampton – Systematische reviews
- The Christie Hospital – Neuropathie
- Barts Cancer Institute – Angst en distress
- ASCO richtlijnen
- SIO richtlijnen
Wil je ervaren wat acupunctuur kan betekenen tijdens of na een kankerbehandeling?
In mijn praktijk Innerlijke Gedachten werk ik met zorgvuldig afgestemde acupunctuurbehandelingen die aansluiten bij wetenschappelijk onderzoek én bij jouw individuele herstelproces.
Je bent welkom om te onderzoeken wat acupunctuur voor jou kan betekenen. Een afspraak plannen kan eenvoudig.
Maak een afspraak